Gabon, Nijer, Senegal ve Türkiye

Başbakan Tayyip Erdoğan'ın geçen hafta içinde ziyaret ettiği Afrika'nın üç ülkesi ve Türkiye ile münasebetleri şöyle:

Gabon’un Tarihi

Gabon, Atlas Okyanusu kıyısında zengin bir ülke...

Fransa'dan bağımsızlığını kazandığından bu yana, Afrika kıt'asının gelişmekte olan ülkeleri arasında gösteriliyor. Gabon, Orta Afrika’nın batı kıyısında, birçok komşusundan farklı olarak adı karmaşa ve huzursuzluklarla anılmayan küçük bir ülke...

Resmî dili Fransızca olan Gabon, eski bir sömürge ülkesi…

15'inci yüzyılda Portekizlilerin, daha sonraysa Fransızların kontrolüne girdi. Gabon, 17 ağustos 1960’da Fransızlar’dan bağımsızlığını kazandı. Gabon bugün, Ekvator Ginesi, Kongo Cumhuriyeti ve Kamerun ile sınır komşusu durumunda…

Cetvelle çizilmiş gibi tek bir çizgiden ibaret olan Ekvator Ginesi ile sınırı büyük sorunlara neden oluyor. Başkenti, Fransızca’da özgür şehir anlamına gelen ve iki yüzyıl önce azat edilmiş köleler tarafından kurulan Libreville…

Kişi başına düşen gelir miktarı, çoğu Sahra-altı Afrika ülkesindekinin dört katı...

Ancak gelir dağılımındaki adaletsizlik giderilmiş değil.

Sahip olduğu yağmur ormanları Gabon'a ticarette ayrıcalık sağlıyor. Gabon ormanlarından elde edilen düzgün keresteler, uluslararası pazarda büyük rağbet görüyor. Öte yandan ülkenin yeraltı zenginlikleri de dikkat çekici…

Petrol, doğalgaz, altın, elmas, manganez, uranyum gibi değerli madenler Gabon’un zenginlikleri arasında…

Afrika’nın en zengin ülkelerinden biri olan Gabon’un ekonomisi, 1970’lerin başında denizde petrol bulunana kadar kereste ve manganeze bağımlıydı. Bugün ise uluslararası pazara ihracaatın yüzde 70’ini petrol ve petrol ürünleri oluşturuyor.

Ülke topraklarının doğu ve güney bölümlerindeyse tarıma elverişli geniş ovalar yer alıyor. Kakao, kahve, şeker kamışı, Gabon’un başlıca tarım ürünleri arasında yer alıyor. Ülke bayrağındaki 3 renk, Gabon’un bu üç hazinesinin işareti: Yeşil, uçsuz bucaksız yağmur ormanlarını; sarı, altın ve güneşi; mavi ise Okyanusu sembolize ediyor.

Gabon zengin doğal kaynaklara sahip olsa da ülkedeki işsizlik meselesi, sokakları büyük ölçüde etkisi altına almış durumda...

Ülkede her beş kişiden biri işsiz...

Üstelik uzmanlara göre mevcut eğitim sistemi değişmeden, işsizlik probleminin önüne geçmek de imkânsız..

Türkiye ile Gabon İlişkileri

Türkiye’nin 2008 yılında Afrika Birliği ile kurduğu stratejik ortaklık çerçevesinde hız kazanan Afrika açılımının bir durağı da batı Afrika ülkesi Gabon oldu. 24-26 mart 2011 tarihlerinde cumhurbaşkanı Abdullah Gül’ün Gabon’a düzenlediği ziyaret, iki ülke arasında devlet başkanları düzeyindeki ilk resmî ziyaret olarak kayda geçti. Gül’ün bu ziyareti ayrıca Türkiye-Gabon ikili ilişkilerinde yeni bir dönemin de başlangıcı oldu.

Türkiye- Gabon iş forumu’nun açılışına katılan Cumhurbaşkanı Gül, doğal güzellikleriyle ünlü batı Afrika ülkesini “Afrika’nın cenneti” olarak nitelemişti. Cumhurbaşkanının verdiği mesajlarda, Gabon’u ekonominin yanı sıra siyasi ve kültürel alanda da önemli bir partner olarak tanımlaması dikkat çekti.

Görüşmelerin ardından, iki ülke arasında ekonomik, diplomatik ve askerî alanlarda işbirliğini öngören 5 anlaşmaya imza atıldı. Geçen temmuz ayındaysa, Gabon Cumhurbaşkanı Ali Bongo Ondimba Çankaya Köşkü’nde ağırlandı.

Türkiye ve Gabon arasındaki diyalogun temelini “gelişen Gabon” projesi oluşturuyor. Proje kapsamında, batı Afrika’nın zengin ülkesiyle başta enerji, turizm ve müteahhitlik olmak üzere, çeşitli sektörlerde işbirliği öngörüyor. Ayrıca Türkiye Cumhuriyeti, eğitime katkı sağlamak için Gabon hükümetine her yıl yüksek öğrenim bursları tahsis ediyor. Ülkede 2008 yılından bu yana da özel sektör tarafından işletilen “Gabon Uluslararası Özel Türk Okulu” faaliyet gösteriyor.

Nijer'in Profili

Nijer, Sahra çölünün kıyısında 16 milyon nüfuslu, yoksul bir ülke…

Afrika’nın kuzeyi ile sahra-altı bölgesi sınırında yer alan Nijer, birçok komşusu gibi eski bir Fransız sömürgesi…

Bugüne yansıyan yoksulluğun en önemli nedenlerinden biri de bu sömürge geçmişi. Başkenti Niamey olan ülkenin resmî dili Fransızca. Nüfusunun yüzde 90'ından fazlası Müslüman olan Nijer, 2011 yılı insanî gelişme endeksi verilerine göre, dünyanın en az gelişmiş ikinci ülkesi...

Ülke bütçesinin yarısını yapılan yardımlar oluşturuyor. Dünya bankası verilerine göre ülkede kişi başına düşen yıllık millî gelir 360 dolar civarında. Ülke topraklarının beşte dördü çöl. Dolayısıyla geleneksel yöntemlerle tarım yaparak hayatını kazanan halk, küçük bir alanda faaliyet gösteriyor. Yapılan üretim nüfusu beslemeye yetmiyor. Nijer sık sık, açlık sorunuyla dünya gündemine geliyor.

Öte yandan Nijer, dünyanın en önemli uranyum üreticisi ve ihracaatçılarından biri. Daha çok yabancı yatırımcılar tarafından işletilen madenlerde Nijer devleti’nin belirli oranda hissesi var. Uranyum dışında ülkenin zengin petrol, kömür ve altın yataklarına sahip olduğu tahmin ediliyor. Ancak bu alanlarda henüz yeterli seviyede yatırım yapılabilmiş değil...

Türkiye ile Nijer Münasebetleri

Sahra-altı Afrika ülkesi Nijer Cumhuriyeti ile Türkiye’nin diplomatik ilişkileri, 1966 yılında başladı. Türkiye Cumhuriyeti'nin Nijerya’daki Abuja Büyükelçiliği, 2012 yılına kadar Nijer’e akredite biçimde hizmet veriyordu. 3 Ocak 2012 tarihinde Türkiye cumhuriyeti büyükelçiliği Niamey’de açıldı. Nijer’in Ankara büyükelçisi Adem Abdoulaye Danmaradi de 8 Ekim 2012 tarihinde cumhurbaşkanı Abdullah Gül’e güven mektubunu sunarak göreve başladı.

2008 yılında İstanbul’da düzenlenen 1. Türkiye-Afrika işbirliği zirvesi’ne katılmak üzere Nijer Başbakanı Seini Oumarou, Türkiye’ye geldi. Nijer başbakanı, ziyareti çerçevesinde cumhurbaşkanı Gül tarafından da kabul edildi. Böylece iki ülke arasındaki diplomatik bağ daha da güçlendi. Geçen ekim ayında imzalanan ekonomik ve teknik işbirliği anlaşmasıyla da Türkiye’nin Nijer ile ekonomi alanında kurduğu ilişki önemli bir gelişme gösterdi.

İki ülke arasındaki ilişkiler uzun süre, daha ziyade birleşmiş milletler ve İslâm işbirliği teşkilatı çatısı altında yapılan temaslarla yürütüldü. Bugünse kalkınma atılımı içerisindeki ülkelere destek sunan, Türk işbirliği ve kalkınma ajansı TİKA Nijer’de de ofis açma hazırlığında…

TİKA şimdiden bölgeye fayda sağlayacak projelere imza atmaya da başladı. En büyük meselesi kuraklık olan Nijer’de su sıkıntısı TİKA’nın koordinasyonunda işletilen su kuyuları ile giderilmeye çalışılıyor. TİKA tarafından Nijer’de bugüne kadar toplam 161 su kuyusu açıldı. Türkiye ayrıca, Nijer’de besin güvenliğinin sağlanmasına yönelik uluslararası girişimlere de destek veriyor. Eğitime katkı kapsamında, Nijerli öğrencilere lisans ve yüksek lisans bursları da sağlanıyor.

Senegal’in Profili ve Türkiye ile İlişkileri

Senegal, üç asır boyunca köle ticaretinin çıkış noktasıydı.. Bu müddet zarfında 20 milyon Afrikalı köleleştirilerek Senegal'den gemilere yüklendi. 1960'ta Fransa'dan bağımsızlığını kazanan ülke hem siyasette hem de ekonomide istikrar sağlamaya çalışıyor.

Senegal, Avrupalı beyaz adamın yükünü sırtlanarak, medeniyet taşıma iddiasıyla sömürgeleştirdiği Afrika’daki ilk toprak parçalarından biri…

Afrika kıtasının Atlas Okyanusu’na doğru uzanan en batı ucu, Lazelmadi burnu yani Afrika’nın Amerika kıtasına en yakın noktası... Ve inşaa senesi 1864 olan bir deniz feneri…

Amerika kıt'asına doğru yola koyulmuş, hınca hınç siyahî köle dolu gemilerin çıkış noktası…

15’inci yüzyılın ortalarında Portekizlilerin Senegal’e ulaşması, ülke tarihinde izleri silinmeyecek bir dönemi başlattı.

1588’de Hollandalılar Gore Adası'na bir liman yaptılar. Bu liman, dönüşü olmayan bir yolun başlangıcıydı. Gore limanı, Afrika genelinden toplanan, özellikle de Senegal kökenli kölelerin gemilere yükleme işleminin yapıldığı yerdi. 17’inci yüzyılda Fransızlar sahneye çıktı. 1960 yılında Senegal bağımsızlığını kazanana kadar da bölgenin hâkimiyeti Fransızların elinde kaldı. Bu karanlık sömürge tarihi, Senegal’i hem maddi kaynaklarından hem de insanlarından yoksun bıraktı.

Senegal, Afrika’da tarihin acılarının en çok hissedildiği ülkelerden biri. Gore adası bugün, turistlerin uğrak yerleri arasında... Adaya ayak basar basmaz ziyaretçileri karşılayan heykelse, insanın insana uyguladığı zulmün bir âbidesi niteliğinde…

Afrika’da 300 yıl süren köle ticaretinde 20 milyon siyahî köleleştirildi. Bu 20 milyonun yüzde 40’ı, daha yolculuğu tamamlayamadan gemilerde hayatını yitirdi.

Senegal, 12,5 milyon nüfuslu, demokrasi karnesi Afrika’daki diğer ülkelere nazaran parlak bir ülke…

Başkent Dakar, nüfusun 2 milyonunu barındırıyor. Doğal kaynaklar bakımından zengin olmayan ülkenin ekonomisi tarıma dayalı...

Büyük bölümü yarı kurak iklim kuşağında yer alan Senegal ekonomisi, iklim şartlarındaki değişime ve uluslararası piyasa fiyatlarındaki oynamalara karşı kırılgan bir yapıya sahip...

İyi işleyen bir demokrasi ve siyasi istikrara sahip olması da ekonomik gelişmeyi olumlu yönde etkiliyor. Ve Türkiye ile Senegal ilişkileri...

1998'de başlayan ve 2005 sonrası dönemde hız kazanan Türkiye'nin Afrika açılımında, Türk işbirliği ve kalkınma ajansı TİKA'nın Senegal'de hayata geçirdiği projeler, iki ülke arasındaki diyalogun gelişmesine büyük katkı sağladı. Ankara - Dakar hattında imza atılan işbirliği anlaşmaları da ekonomik alanda ilişkileri güçlendiriyor.

Türkiye ve Senegal arasındaki ilişkilerin geçmişi, Senegal’in bağımsızlığını kazandığı 1960 yılına kadar uzanıyor. Bağımsız Senegal Cumhuriyeti’nin başkenti Dakar’da 1960’lı yıllardan bu yana görev yapan Türk büyükelçiliği, bölgedeki gelişmeleri Ankara’nın yakından takip edebilmesine imkân sağladı. 2006 yılının ağustos ayındaysa Ankara’da Senegal büyükelçiliği faaliyete geçti. İki ülke arasındaki ilişkiler devlet liderlerinin temaslarıyla daha da güç kazandı.

18-20 Şubat 2008 tarihlerinde Senegal Cumhurbaşkanı Abdoulaye Wade, Ankara’ya gelerek Cumhurbaşkanı Abdullah Gül'ün konuğu oldu. Bu ziyaretten bir ay kadar sonraysa Cumhurbaşkanı Gül, 11’inci İslâm konferansı örgütü devlet başkanları zirvesi’ne katılmak üzere Senegal’in başkenti Dakar’a gitti. Gül, burada Senegal Cumhurbaşkanı ile ikili görüşmelerde bulundu.

2010 yılı haziran ayında Senegal Dışişleri Bakanı Madické Niang’ın ülkemize yaptığı ziyaret çerçevesindeyse bir dizi anlaşma gündeme geldi. Karşılıklı yatırımların teşviki, ortak standardizasyon uygulamaları ve diplomatik eğitimde işbirliği içerikli anlaşmalara imza atıldı. Son olarak, Dakar’daki Türkiye büyükelçiliğinin faaliyete geçişinin 50. Yıldönümü olan geçen kasım ayında, Senegal başbakanı Abdul Mbaye Çankaya Köşkü’nde ağırladı.

Cumhurbaşkanı Gül, bu ziyaret çerçevesinde Senegal ile Türkiye arasındaki dostluğa verilen değeri dile getirdi. Gül, demokrasi ve serbest piyasa ekonomisi gibi değerleri bünyesinde barındıran Senegal’in, uluslararası kuruluşlarda Afrika’nın sesi olduğunu ve İslâm işbirliği teşkilatı’nda da ön planda yer aldığını vurguladı.

Başbakan olarak ilk resmî ziyaretini Türkiye’ye yaptığını ifade eden Mbaye de “Senegal, Türkiye için sahra-altı Afrika’ya giriş kapısı olabilir” mesajını verdi, iki ülke arasındaki işbirliğine verdiği önemi vurguladı.

Anahtar Kelimeler:
1
Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.